DNS nedir, sade bir dille?
İnsanlar example.com gibi adlar yazar. Bilgisayarlar ise IP adresi denen sayılarla bağlanır. DNS (Alan Adı Sistemi), birini ötekine çeviren hizmettir; bir adı numaraya çeviren telefon rehberi gibi düşünebilirsin.
Bu adımı görmezsin ama neredeyse her şeyden önce gerçekleşir: bir web sayfası, bir mesajlaşma uygulaması, bir video. Her biri önce bir DNS sunucusuna "bu adın adresi ne?" diye sorar, ancak sonra bağlanır.
DNS sorgusu nasıl çalışır?
Kısaca:
- Bir site açarsın ya da bir uygulama
example.comgibi bir sunucu ister. - Telefon, DNS sunucusuna bu adın adresini sorar. Bu sunucuya çözücü denir.
- Çözücü yanıtı bilmiyorsa, yetkili sunucuyu bulana kadar internetteki başka DNS sunucularına sorar ve sonucu bir süre hatırlar.
- Çözücü bir adres döner, telefonun oraya bağlanır.
Telefonunun kullandığı çözücü sabit değildir. Varsayılan olarak ağın verdiği çözücüdür; çoğunlukla internet sağlayıcının ya da modemin sunucusu. Telefonu başka bir çözücüye yönlendirebilirsin.
DNS filtreleme reklamı, izleyiciyi ve siteleri neden engelleyebilir?
Filtre 2. adımda durur. Filtreleyen bir çözücü ad listeleri tutar: örneğin reklam sunucuları, izleyiciler, sahte siteler ya da yetişkin siteleri. Telefonun listedeki bir adı sorunca çözücü gerçek adresi vermez, "engellendi" yanıtı verir ve bağlantı hiç başlamaz.
EZOBLOCKER böyle çalışır; fark, nerede çalıştığıdır. Telefonunun DNS sorgularını yerel bir tünelle yakalar, şifreli olarak kendi sunucularına gönderir ve açtığın kategorileri reklam ya da sayfa yüklenmeden, orada engeller. Sunucuya yalnızca sorgular gider: sayfaların, mesajların ve videoların oradan geçmez. Şifreleme için DoH nedir rehberine bak.
Karar ad üzerinden verildiği için filtre bütün telefona kolayca uygulanır: aynı listeler tarayıcıyı ve o adları kullanan uygulamaları kapsar.
DNS filtreleme neleri yapamaz?
DNS filtreleme içerikle değil adlarla çalışır. Bilmen gereken sınırlar var:
- Aynı addan gelen içerik. Bir reklam, çevresindeki video ya da gönderiyle aynı addan geliyorsa adı engellemek içeriği de bozar. YouTube video reklamları, sosyal medya uygulamalarındaki sponsorlu gönderiler ve bazı oyun içi reklamlar bu gruptadır.
- İzin verilen sitenin içindeki sayfalar. DNS bir sitede hangi sayfayı ya da dosyayı açtığını göremez, yalnızca sitenin adını görür.
- Listede olmayan adlar. Yeni ya da listelenmemiş bir site eklenene kadar engellenmez.
- Başka çözücüye ayarlı telefonlar. Android'in Özel DNS'inde bir ad yazılıysa ya da bir uygulama kendi DNS'ini kullanıyorsa bu sorgular filtreden geçmez. Android'de Özel DNS ayarı rehberine bak.
Tam liste DNS neyi engelleyemez sayfasında. Sınırları bilmek beklentiyi gerçekçi tutar.
DNS sunucusu ile DNS değiştirici arasındaki fark nedir?
DNS sunucusu (çözücü), sorguları yanıtlayan hizmettir. DNS değiştirici ise telefonunun varsayılandan farklı bir çözücü kullanmasını sağlayan araçtır. EZOBLOCKER bu anlamda bir DNS değiştiricidir ve kendi sunucularında kategori filtrelemesi ekler. İçinden genel bir sağlayıcı da seçebilirsin; bunu aile DNS sunucuları rehberi anlatır. DNS değiştirici sayfası parçaların nasıl oturduğunu gösterir.
DNS neden bir gizlilik konusudur?
Telefonun hangi adları sorduğu, hangi siteleri ve uygulamaları kullandığını gösterir. Düz DNS şifresiz gittiği için aynı ağdaki biri, örneğin ortak bir Wi-Fi'ın işletmecisi, bu soruları okuyabilir. DNS'i şifrelemek bu yolu kapatır; sorguların gittiği sunucunun kim olduğu ve neyi sakladığı ise ayrı bir sorudur. EZOBLOCKER sunucularında ziyaret ettiğin sitelerin kaydı tutulmaz.
Aile filtresi için DNS neden kullanılır?
Yetişkin ya da kumar siteleri çok sayıda farklı adresten yayın yapar ve her tarayıcıya tek tek filtre kurmak zordur. DNS düzeyinde bir filtre telefondaki bütün uygulamaları aynı anda kapsar, çünkü hepsi önce aynı çözücüye sorar. Çocuk telefonları için kurulumu ebeveyn denetimi sayfasında bulabilirsin. DNS filtresi tek başına her şeyi çözmez; sınırlarını yukarıda yazdım.
Telefonum hangi DNS'i kullanıyor, nasıl anlarım?
Bilgisayarda nslookup gibi araçlar kullanılan çözücüyü gösterir. Telefonda en basit kontrol işlevseldir: EZOBLOCKER'ın koruma testini aç. Kontrol adresi açılırken bir kategori adresi engelleniyorsa sorguların filtreden geçiyor demektir.
Koruma gizlilik için de işe yarar, çünkü şifresiz DNS'i bağlı olduğun ağı işleten kişi okuyabilir. Engelleme listelerimiz sayfasında kategorileri ve ne sıklıkla yenilendiklerini görebilirsin.